Sel ve taşkın afetleri, Türkiye'nin en sık karşılaştığı doğal afet türlerinden biridir. Ancak afetin kendisi kadar, afete hazırlıksız yakalanmak da büyük bir risk oluşturur. Sel anı simülasyonları, bir taşkın olayının dijital ortamda önceden modellenmesini sağlayarak belediyelere, DSİ'ye ve AFAD'a kritik karar destek verileri sunar.
Bu yazıda, sel anı simülasyonunun ne olduğunu, nasıl yapıldığını ve Türkiye'deki uygulama alanlarını detaylı olarak inceliyoruz.
Sel Anı Simülasyonu Nedir?
Sel anı simülasyonu, belirli bir yağış senaryosu altında suyun arazi üzerindeki hareketini zamana bağlı olarak modelleyen dinamik bir analiz yöntemidir. Statik taşkın haritalarından farklı olarak, simülasyon suyun saatler içinde nasıl yükseldiğini, hangi sokakları ne zaman kapladığını ve maksimum su derinliğinin nerelerde oluştuğunu zaman adımlarıyla gösterir.
Bu simülasyonlar, 2B ve 3B hidrodinamik modeller kullanılarak gerçekleştirilir. Özellikle kentsel alanlarda bina, yol ve altyapı gibi engellerin su akışına etkisini hesaba katan modeller, gerçekçi sonuçlar üretir.
Neden Önemli?
Sel anı simülasyonları, afet yönetiminin her aşamasında kritik bir rol oynar:
- Afet öncesi planlama: Tahliye rotalarının belirlenmesi, acil toplanma alanlarının seçimi ve erken uyarı eşiklerinin tanımlanması
- Altyapı yatırımları: Drenaj kapasitesinin yeterliliğinin test edilmesi, yeni kanal ve bent projelerinin simülasyonla doğrulanması
- İmar planlaması: Riskli alanların yapılaşmaya kapatılması, kat sınırlamalarının belirlenmesi
- Sigorta ve risk değerlendirmesi: Bölgesel risk skorlarının hesaplanması
- Halkın bilinçlendirilmesi: 3B görselleştirmelerle riskin somut hale getirilmesi
Teknik Altyapı
Gerçekçi bir sel simülasyonu için aşağıdaki teknik bileşenler gereklidir:
- Yüksek çözünürlüklü sayısal arazi modeli: LiDAR tabanlı DTM/DSM verileri, minimum 1 metre grid çözünürlüğünde
- Hidrolik modelleme yazılımı: HEC-RAS 2D, MIKE FLOOD, TUFLOW veya FLO-2D gibi yazılımlar
- Hidrolojik veriler: Yağış-akış modelleri, debi kayıtları ve havza karakteristikleri
- Arazi kullanım verileri: Manning pürüzlülük katsayılarının belirlenmesi için güncel arazi örtüsü
- Kalibrasyon verileri: Geçmiş taşkın olaylarının iz kotları ve su seviye kayıtları
Modelleme sonucunda her zaman adımı için su derinliği, akış hızı ve su yüzü kotu haritaları üretilir. Bu veriler CBS ortamında görselleştirilerek karar vericilere sunulur.
AFAD ve ARAS Projesi
AFAD tarafından yürütülen ARAS (Afet Risk Azaltma Sistemi) Projesi, Türkiye genelinde afet risk haritalarının üretilmesini ve güncel tutulmasını amaçlamaktadır. Bu proje kapsamında sel ve taşkın risk analizleri de yer almakta, belediyeler ve il müdürlükleri için standart risk değerlendirme metodolojileri geliştirilmektedir.
ARAS projesi, uydu görüntüleri, meteorolojik veriler ve yersel ölçümlerden elde edilen verileri entegre ederek ulusal düzeyde bir afet risk envanteri oluşturmayı hedefler. Sel simülasyonları bu envanterin en önemli bileşenlerinden birini oluşturur.
Belediyeler Ne Yapmalı?
Belediyelerin sel riskine karşı proaktif bir yaklaşım benimsemesi için atması gereken adımlar şunlardır:
- Yetki alanlarındaki dere yatakları ve taşkın ovalarının güncel haritalarını çıkarmak
- Farklı yağış senaryoları için sel simülasyonları yaptırmak
- Simülasyon sonuçlarını imar planlarına entegre etmek
- Tahliye planlarını simülasyon verilerine dayandırmak
- Yağmursuyu altyapısının kapasitesini simülasyonlarla test etmek
- Halk için interaktif risk haritaları yayınlamak
Özellikle büyükşehir belediyeleri, kentsel dönüşüm projelerinde sel simülasyonlarını zorunlu bir altlık olarak değerlendirmelidir.
Verigo'nun Deneyimi
Verigo Dijital Mühendislik olarak, birçok belediye ve kamu kurumu için sel anı simülasyonları gerçekleştirdik. Yüksek çözünürlüklü LiDAR verilerinden ürettiğimiz sayısal arazi modelleri üzerinde 2B hidrodinamik modelleme yaparak, taşkın yayılım alanlarını ve su derinliklerini zaman adımlı olarak hesapladık.
Projelerimizde elde edilen sonuçları 3B görselleştirmelerle destekleyerek, karar vericilerin riski somut olarak görmelerini sağladık. Bu veriler, tahliye planlarının oluşturulmasından altyapı yatırım kararlarına kadar geniş bir yelpazede kullanıldı.
Sel simülasyonu, afet yaşandıktan sonra değil, afet yaşanmadan önce yapılmalıdır. Dijital ortamda modellenen her senaryo, sahada kurtarılan bir hayat demektir.
