Aydınlatma Envanteri ve CBS Entegrasyonu

Bir belediyenin sokak aydınlatması bütçesi, elindeki varlığı ne kadar iyi tanıdığıyla doğru orantılıdır. Uygulamada ise dönüşüm kararı çoğu zaman envanter olmadan alınır — ve o karardan sonra tasarrufun gerçekten oluşup oluşmadığı bir daha ölçülemez.

Verigo bu işin donanım tarafında değil, altta duran mekânsal veri katmanında çalışır: direk ve armatür envanterinin sahadan üretilmesi, aydınlatma sınıfı hesabının ihtiyaç duyduğu yol geometrisi ve bunların kurumun coğrafi bilgi sistemine bağlanması.

Cevaplanamayan dört soru

Bir aydınlatma dönüşümü konuşulurken şu dört soru neredeyse hiçbir kurumda belgeye dayalı olarak cevaplanamaz:

• Kaç direk var, nerede ve hangi mülkiyette?
• Üzerlerinde hangi armatür var, kaç watt ve kaç yaşında?
• Hangi pano hangi direği besliyor, bağlı yük ne?
• Hangi cadde hangi aydınlatma sınıfını gerektiriyor?

Bunlar retorik sorular değil. Dördü de bir ihale dokümanının, bir tasarruf hesabının ve bir kabul ölçümünün girdisidir. Dördü de eksikken alınan teklif karşılaştırılabilir değildir.

Envanter yasal bir yükümlülük, tercih değil

Genel Aydınlatma Yönetmeliği, aydınlatma tesislerinin devrinde mevcut durumun tespit edilmesinive yeni tesislerde kabulden sonra envanterin güncellenmesini öngörür; direk numarası, armatür gücü ve adedi ile sayaç bilgisi dağıtım şirketine ve TEDAŞ'a bildirilir.

Bu tablo 2026'da daha da ağırlaştı: belediyelerin genel bütçe vergi gelirleri payından yapılan aydınlatma kesintisi büyükşehirlerde %20'den %60'a çıktı. Ayrıntılar ve kaynaklar için akıllı aydınlatma sistemleri rehberimizdeki mevzuat bölümüne bakabilirsiniz.

Ne teslim ediyoruz

• Direk ve armatür envanteri — konumlu nokta katmanı, aşağıdaki öznitelik modeliyle, her kayda bağlı fotoğraf referansıyla
• Elektriksel hiyerarşi — pano, fider ve sayaç ilişkisi; pano bazında toplam bağlı yük
• Yol geometrisi ve kesitleri — genişlik, şerit sayısı, kaplama ve kavşak alanları; TS EN 13201 sınıf hesabının girdisi
• Aydınlatma sınıfı önerisi — her yol kesiti için TS CEN/TR 13201-1 ağırlıklandırma yöntemiyle atanmış M/C/P sınıfı
• Ölçme-doğrulama baz çizgisi — doğrulanmış armatür sayısı, ölçülmüş güç ve astronomik takvimden türetilmiş yanma saati
• CBS teslimi — GeoPackage / PostGIS şeması, OGC WMS/WFS servisi, CSV; kurumun mevcut kent bilgi sistemi şemasına eşlenmiş olarak
• Ham veri — LAS/LAZ nokta bulutu ve konumlandırılmış 360° panoramik görüntüler

Veri modeli: bir aydınlatma varlık kaydında hangi alanlar bulunmalı

Aşağıdaki liste, hem TS EN 13201 sınıf hesabının hem de IPMVP baz çizgisinin ihtiyaç duyduğu asgari öznitelik setidir. Şartname yazarken doğrudan kopyalayabilirsiniz.

Envanter şablonunu CSV olarak indir — kayıt gerektirmez, doğrudan indirilir.

Saha yöntemi

Envanter, tek tek direğe gidilerek elle doldurulan bir form değildir; o yöntem hem yavaş hem de tekrarlanabilir değil. Verigo veriyi ölçerek üretir:

• Araç üstü mobil haritalama — eşzamanlı LiDAR nokta bulutu ve 360° panoramik görüntü. Direk konumu, yüksekliği ve konsol geometrisi nokta bulutundan ölçülür; armatür tipi ve fiziksel durum panoramadan tespit edilir.
• Havadan LiDAR ve fotogrametri — araçla girilemeyen park, kıyı ve yeşil alanlar için. Yöntemin ayrıntısı için LiDAR ile veri toplama yazımıza bakabilirsiniz.
• GNSS destekli mobil saha uygulaması — doğrulama, eksik kayıt tamamlama ve etiket/QR eşleştirmesi.
• Gece devre izleme — pano–fider–direk hiyerarşisinin eşlenmesi. Bu hiyerarşi masa başında çıkarılamaz; devre devre söndürülerek gözlenir.

Veri kalitesi ve kabul kriterleri

Envanter işlerinin çoğu kalite kriteri yazılmadığı için tartışmalı biter. Üç tipik kusur ve şartnamede nasıl önleneceği:

• Mükerrer kayıt — aynı direğin iki geçişte iki kez sayılması. Kabul kriteri: belirlenen yarıçap içinde mükerrer nokta bulunmaması ve benzersiz direk_id zorunluluğu.
• Konum sapması — yol kenarında ve yüksek yapı aralarında GNSS çok yollu hatası. Kabul kriteri: bağımsız kontrol noktalarına göre yatay konum toleransının sayısal olarak yazılması ve örnekleme ile denetlenmesi.
• Mülkiyet çakışması — TEDAŞ, belediye ve Karayolları sınırlarının haritada tanımsız olması. Kabul kriteri: mulkiyet alanının boş bırakılamaması ve çakışan bölgelerin ayrı raporlanması.

CBS ve kent bilgi sistemine entegrasyon

Envanterin tek başına bir tablo olarak durması değerinin çoğunu kaybettirir. Katman; imar, parsel, yol ve altyapı katmanlarıyla aynı veri tabanında ilişkilendirildiğinde soru sorulabilir hâle gelir: “şu mahallede 10 yaşını geçmiş kaç armatür var ve bunlar hangi panolardan besleniyor?”

Teslim açık standartlarda yapılır (OGC WMS/WFS, GeoPackage, PostGIS), böylece veri tek bir yazılıma kilitlenmez. Kurumun bir kent bilgi sistemi varsa katman doğrudan o şemaya eşlenir; yoksa CBS tabanlı karar destek sistemleri yaklaşımıyla kurulabilir. Aynı veri, kentin 3B şehir modeli ve dijital ikizinde aydınlatma varlık katmanı olarak da kullanılır.

Envanter, ölçme-doğrulamanın baz çizgisidir

IPMVP'nin temel ilkesi şudur: tasarruf ölçülmez, çıkarsanır. Tasarruf, düzeltilmiş baz çizgi enerjisi ile raporlama dönemi enerjisi arasındaki farktır. Sokak aydınlatmasında baz çizgi üç bileşenden kurulur:

1. doğrulanmış armatür sayısı,
2. ölçülmüş armatür gücü (etiket değeri değil),
3. astronomik takvimden türetilen yanma saati.

İlk ikisi doğrudan envanterden gelir. Bu yüzden envanter, dönüşümden sonra değil önce üretilmelidir — sonrasında üretilen envanter baz çizgi kuramaz ve hiçbir tasarruf iddiası yanlışlanabilir olmaz.

Kamuda enerji performans sözleşmesiyle yürütülen işlerde ölçme ve doğrulama zaten sözleşme şartıdır: sözleşme süresince her yıl, TS ISO 50006 ve IPMVP veya TS ISO 50015'e göre yapılır ve sertifikalı bir Ölçme Doğrulama Uzmanı tarafından onaylanır.

Şartnameye yazılacak maddeler

Aşağıdaki başlıklar bir envanter veya dönüşüm ihalesinin teknik şartnamesinde sayısal olarak tanımlanmalıdır. Tanımlanmadığında kabul aşaması tartışmaya açılır:

1. Kapsam: yol listesi, mülkiyet sınırları ve kapsam dışı alanlar
2. Koordinat sistemi ve teslim şeması (EPSG kodu belirtilerek)
3. Öznitelik listesi ve zorunlu alanlar (yukarıdaki veri modeli)
4. Armatür gücünün ölçüm yöntemi — etiket değeri kabul edilmez
5. Konum toleransı ve tamlık oranı, örnekleme ile denetim usulü
6. Baz çizgi tanımı, ölçüm sınırı ve seçilen IPMVP seçeneği
7. Rutin ve rutin olmayan düzeltme kuralları (şebeke uzatması, eklenen/çıkarılan armatür, tarife değişikliği)
8. Kabul ölçümü: TS EN 13201-4'e göre saha ölçümü, kalibreli ILMD ile — simülasyon çıktısı uygunluk beyanı yerine geçmez
9. Teslim formatları ve veri mülkiyeti / yeniden kullanım hakkı

Kapsamı ve süreyi belirleyen değişkenler

Envanter işlerinde “direk başına şu kadar” türü tek bir birim fiyat gerçekçi değildir; kapsamı belirleyen değişkenler işten işe çok farklıdır. Teklif hazırlarken baktığımız başlıklar:

• Toplam yol uzunluğu ve direk yoğunluğu (kırsal ile kent merkezi arasında büyük fark)
• Araçla erişilemeyen alanların oranı — park, kıyı, yaya bölgesi, iç yollar
• Pano ve fider hiyerarşisinin gece çalışması gerektirip gerektirmediği
• Mevcut kayıtların durumu — hiç yoksa mı, yoksa doğrulanacak mı
• Aydınlatma sınıfı hesabının kapsama dahil olup olmadığı
• Hedef konum doğruluğu ve teslim formatı

Kapsamınızı bu başlıklar üzerinden konuşmak için bize ulaşabilirsiniz.